شهرها مطابق مكتب اروپايى مشخّص شده و شهرهاى اسلام را از منارهء مسجدها مىتوان شناخت . از جملهء نقشه‌هاى عمومى ، يك نقشهء دو قطعهء جهان است و نقشهء اروپا و آسيا و امريكا و قطب جنوب . بر همهء نقشه‌ها خطوط طول و عرض نمايان است و بار ديگر نفوذ نمونه‌هاى اروپايى را نشان مىدهد . رابطهء اين نسخهء پاريسى با متن اصلى و نقشه‌هاى حاجى خليفه محتاج مطالعهء دقيق است . قرب زمانى نسخه كه تاريخ سال 1729 / 1142 ه . دارد ، با تاريخ چاپ كه به سال 1732 / 1145 ه . است ، اين فرض را قوت مىدهد كه چاپ از روى همين نسخه يا دست كم از روى يكى از آخرين متنهاى كتاب انجام گرفته كه به هر صورت مربوط به دوران حاجى خليفه نبوده است . چنان كه گفتيم ، حاجى خليفه متن دوّم جهان‌نما را نيز تكميل نكرد و اين كار به دست ابو بكر بن بهرام ( متوفّى به سال 1691 / 1102 ه . ) در همان قرنى كه حاجى خليفه مىزيسته انجام شد . و قراين نشان مىدهد كه وى كتاب را شكل نهايى داده و به هر حال چاپ سال 1732 / 1145 ه . كه اضافات متن را به همين شخص نسبت مىدهد از روى نسخهء وى انجام گرفته است . 143 ابو بكر بن بهرام كتاب مفصلى دارد در شش جلد با عنوان جغرافياى كبير كه قبلا ( يعنى به سال 1675 / 1086 ه . ) آن را به سر برده و در همين فصل از آن سخن خواهيم داشت . در قرن هجدهم كسانى به تكميل و تقليد جهان‌نما پرداختند . در منابع از كتاب محمّد سعيد شهرى زاده ( متوفّى به سال 1764 / 1187 ه . ) به نام روضة الأنفس فى تاريخ ، كه مىگويد تكملهء جهان نماست ، سخن آمده است كه به سال 1740 / 1153 ه . 144 تأليف شده است . شايد كتاب محمّد بن حسن شيخى نيز با عنوان جهان‌نماى اروپا ، كه به سال 1732 / 1145 ه . تأليف شده ، 145 چنان كه از نام آن نيز مىتوان ديد ، زير نفوذ كتاب حاجى خليفه به وجود آمده است . مؤيّد فرض ، آنكه مؤلّف ، آثار حاجى خليفه را خوب مىشناخته و دنباله‌اى بر تقسيم البلدان وى نوشته كه حوادث سال 1649 - 1731 / 1059 - 1144 ه . را به‌بر دارد . 146 همهء اين كارها در مقابل چاپ قسمتى از كتاب كه به سال 1732 / 1145 ه . به وسيلهء ابراهيم متفرّقه انجام شد - و به حق به نسبت آن دوران حتّى از لحاظ زيبايى چاپ اثرى ممتاز است و مطبوعات عربى چاپخانهء مديچى را در قرن پانزدهم و شانزدهم به ياد مىآورد - ناچيز است . چاپ مذكور شامل قسمت آسياست به علاوهء تكملهء ابو بكر بن بهرام و اضافات ناشر كه جمعا بيش از ثلاث كتاب مىشود كه ششصد و نود و هشت صفحه به قطع بزرگ است . نسخهء چاپى سى و هفت نقشهء نفيس دارد كه بعضى رنگى است . اين چاپ ، چون ديگر كارهاى اين چاپخانه ، در اروپا با استقبال روبه‌رو شد و جهانگردان و سياستمداران و دانشوران از آن ستايش كردند . از گفتهء كشيش تودرينى ، كه در آخر قرن هجدهم در استانبول مىزيسته و به معرفت آثار